Otwierałam panel inauguracyjny 29. Kongresu Ochrony Środowiska ENVICON, który odbył się 2-3 grudnia 2025 roku w Łodzi. Kongres po raz kolejny potwierdził swoją pozycję kluczowego i najbardziej opiniotwórczego wydarzenia branżowego w Polsce. Wydarzenie to stanowi najlepszą platformę dialogu między czołowymi ekspertami, liderami biznesu, administracją a światem nauki. Wyznacza strategiczne kierunki dla całej gospodarki komunalnej i ochrony środowiska w kraju.
Debata otwierająca kongres nosiła nazwę „WYBIERAM ŚRODOWISKO 2.0” i była strategiczną refleksją nad fundamentami systemu, który w 2025 roku doświadczył bezprecedensowych zmian. Jej ranga jest tym większa, że stanowi punkt wyjścia dla dalszych dyskusji o transformacji energetycznej, finansowaniu inwestycji i cyberbezpieczeństwie infrastruktury krytycznej, o których debatowali Uczestnicy Kongresu podczas kolejnych paneli.
Uczestnicy debaty
Wraz ze mną rząd i parlament reprezentowali :
- Marek Goleń – dyrektor Departamentu Gospodarki Odpadami w Ministerstwie Klimatu i Środowiska
- Paweł Sałek – Poseł na Sejm X kadencji, Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość
- Andrzej Grzyb – Poseł na Sejm X kadencji, Klub Parlamentarny Koalicja Polska
- Krzysztof Mulawa – Poseł na Sejm X kadencji, Klub Poselski Konfederacja
Z ramienia strony samorządowej uczestniczyli:
- Małgorzata Izdebska – Związek Miast Polskich
- Piotr Szewczyk – Przewodniczący Rady RIPOK, ZUOK “Orli Staw”
Perspektywę biznesu i rynku, oceniająca regulacje pod kątem ich wpływu na rentowność, inwestycje i konkurencyjność przedsiębiorstw komunalnych i recyklerów przedstawiali:
- Tomasz Uciński – Krajowa Izba Gospodarki Odpadami
- Karol Wójcik – Izba Branży Komunalnej
- Kamil Majerczak – PreZero Polska, Polska Izba Gospodarki Odpadami
Debatę zogniskowano wokół czterech filarów tematycznych, które definiują najważniejsze wyzwania stojące przed sektorem ochrony środowiska. Pytania postawione przed uczestnikami dotyczyły fundamentów stabilności, efektywności i przyszłości całego systemu. Po roku legislacyjnej burzy, kluczowym pytaniem stało się, czy rządzący są w stanie zagwarantować przewidywalność prawa – warunek sine qua non dla wielomiliardowych inwestycji, które musi ponieść sektor. Debata podkreśliła krytyczne znaczenie samorządów jako głównego ogniwa wdrażającego nowe przepisy. Oceniano ich gotowość organizacyjną i finansową do adaptacji, wskazując na wyzwania związane z przełożeniem skomplikowanych regulacji na praktyczne działania na poziomie lokalnym. Analizowano fundamentalną sprzeczność systemową: nakładanie na samorządy coraz ambitniejszych obowiązków bez jednoczesnego zapewnienia adekwatnych narzędzi finansowych i kompetencyjnych. Uczestnicy mierzyli się z pytaniem, czy system nie jest na skraju wydolności. W centrum uwagi znalazły się strategiczne pytania dotyczące przyszłości Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP), systemu kaucyjnego oraz harmonogramu osiągania unijnych celów recyklingu.
Główną osią sporu stało się fundamentalne wołanie sektora o stabilność i przewidywalność prawa. Postulat ten zderzył się ze skomplikowaną rzeczywistością procesu legislacyjnego, w którym wizja porządku dla jednych oznacza chaos dla drugich. Przedstawiciele sektora komunalnego jasno zarysowali obraz branży działającej w warunkach permanentnej niepewności. Ich głosy złożyły się na spójną listę trzech kluczowych wyzwań, które hamują rozwój i podnoszą koszty usług dla mieszkańców. Są to: niestabilność legislacyjna, olbrzymie potrzeby inwestycyjne i szara strefa.
Politycy, choć zgodni co do istnienia problemów, wskazali na zupełnie inne ich źródła. Różnice te determinują proponowane przez nich ścieżki naprawy systemu.
Ja jako główny problem wskazałam jakość prawa krajowego. Wprowadziłam pojęcie „stosowności prawa”, argumentując, że regulacje muszą być nie tylko adekwatne do wyzwań, ale także efektywne ekonomicznie. Moim zdaniem obecne przepisy, w tym kluczowa ustawa „czystościowa”, są często niezrozumiałe i kosztowne w implementacji. W kontekście transformacji w kierunku gospodarki obiegu zamkniętego, zaproponowałam przeprowadzenie „prawdziwego przeglądu” istniejących regulacji, aby uprościć je i uczynić bardziej skutecznymi.
Zgoła odmienną diagnozę przedstawił Paweł Sałek z Prawa i Sprawiedliwości. W jego ocenie głównym źródłem chaosu i niestabilności są regulacje narzucane przez Unię Europejską. Podkreślił, że Polska musi implementować liczne dyrektywy i rozporządzenia, które często są nadmiernie skomplikowane i nieprzystające do lokalnych realiów. Jego zdaniem system staje się tak przeregulowany, że nawet eksperci „zaczynają się w tym wszystkim gubić”. Przyznał, że Polska dodatkowo komplikuje sytuację, idąc często dalej niż wymagają tego unijne minima, ale to właśnie presja legislacyjna z Brukseli jest pierwotną przyczyną problemów.
Bezpośrednim polem starcia między samorządowcami a administracją rządową okazał się projekt nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. W opinii przedstawicieli samorządów, nowe przepisy, takie jak indywidualizacja rozliczeń czy rozliczanie od masy wytworzonych odpadów, zamiast rozwiązywać problemy, „wyjątkowo gmatwają” sytuację prawną i organizacyjną gmin.
Ta ostra wymiana zdań pokazała, że debata dotyczyła nie tylko detali technicznych, ale fundamentalnych pytań o przyszły model funkcjonowania całej gospodarki komunalnej w Polsce. Poza bieżącymi sporami legislacyjnymi, w dyskusji pojawiły się dwie szersze, strategiczne koncepcje dotyczące przyszłości branży.
Program Kongresu ENVICON został opracowany tak, aby odpowiedzieć na najbardziej dynamiczne wyzwania stojące przed sektorem komunalnym. Dyskusje obejmowały kluczowe zagadnienia związane z legislacją, finansowaniem oraz praktycznymi aspektami wdrażania nowych rozwiązań, koncentrując się na realnych potrzebach samorządów i przedsiębiorstw. Obok inauguracyjnego panelu omówionego wyżej odbyły w ciągu dwóch dni konferencji następujące debaty:
Panel II: ROP i Kaucja
Dyskusja skoncentrowana na praktycznych skutkach nowych regulacji, w tym unijnego rozporządzenia PPWR, oraz harmonogramie wdrażania kluczowych systemów. Paneliści przeanalizują m.in. rolę gmin i przedsiębiorstw w raportowaniu, wymagania dotyczące projektowania opakowań pod recykling oraz ujednolicenie kolorystyki pojemników.
Panel III: Forum Inwestorów Transformacji Energetycznej
Platforma poświęcona modelom finansowania inwestycji w OZE, samodzielności energetycznej gmin i adaptacji do zmian klimatu. Dyskusje obejmą konkretne wyzwania legislacyjne, w tym założenia Krajowego Planu na rzecz Energii i Klimatu (KPEiK) oraz nowe regulacje dotyczące finansowania zbiorowego zaopatrzenia w wodę.
Panel IV: Infrastruktura Krytyczna
Sesja poświęcona utrzymaniu ciągłości usług komunalnych (woda, odpady, ciepło) w erze incydentów cyber-fizycznych. Eksperci omówią kluczowe aspekty bezpieczeństwa, takie jak zasilanie awaryjne, kontrola dostępu i ochrona mienia, a także procedury kryzysowe i budowanie lokalnej odporności.
Panel V: Koszty i finansowanie gospodarki komunalnej
Debata skoncentrowana na źródłach finansowania inwestycji i metodach stabilizacji kosztów dla mieszkańców. Eksperci omówią potencjał partnerstwa publiczno-prywatnego, nowe instrumenty finansowe, takie jak fundusz obronności, oraz możliwości, jakie niesie nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej.
Panel VI: Utrzymanie czystości i porządku w gminach
Dyskusja poświęcona praktycznym aspektom legislacji i jej przełożeniu na codzienną pracę samorządów. Wśród poruszanych tematów znajdą się standardy funkcjonowania PSZOK-ów, dyskusja o nowych frakcjach odpadów, współpraca z instalacjami recyklingu oraz skuteczne narzędzia motywowania mieszkańców.
Panel VII: ZSEE 360° – nowy system, nowe obowiązki
Kompleksowe omówienie systemu gospodarowania zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym (ZSEE). Paneliści skupią się na wyzwaniach związanych z logistyką zbiórki, skutecznym finansowaniem w ramach ROP oraz metodach walki z szarą strefą w tym sektorze.
Zwieńczeniem pierwszego dnia obrad była uroczysta Gala Kongresu ENVICON, podczas której wręczone zostały prestiżowe nagrody dla liderów branży ochrony środowiska. Laureaci zostali uhonorowani w ramach konkursów: Puchar Recyklingu, Promotor Czystej Energii, Nagroda Pracy Organicznej im. Wojciecha Dutki oraz Dyrektor Roku 2024.
Organizatorem Kongresu ENVICON jest firma Abrys – lider w tworzeniu kluczowych wydarzeń, konferencji i platform wymiany wiedzy dla sektora ochrony środowiska w Polsce oraz wydawca takich tytułów jak Przegląd Komunalny, Energia i Recykling, Zieleń Miejska, Wodociągi-Kanalizacja a także serwisu PortalKomunalny.pl. Zdjęcia pochodzą od organizatora, tekst oparty o następujące publikacje: