16 listopada odbyło się pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o lasach oraz ustawy – Prawo ochrony środowiska który przedstawiała w imieniu Ministerstwa Klimatu i Środowiska – Urszula Zielińska Sekretarz Stanu w MKiS, Główna Konserwator Przyrody. Współprowadziłam posiedzenie Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, na którym rozpatrzono tę informację.
Głównym celem projektu jest wprowadzenie stałego mechanizmu finansowania ochrony przyrody z przychodów Lasów Państwowych, co w praktyce oznacza to, że część przychodów ze sprzedaży drewna przez Lasy Państwowe będzie przekazywana do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), a następnie przeznaczana na finansowanie określonych zadań związanych z ochroną przyrody.
1. Zmiany w ustawie o lasach
Najważniejszą zmianą jest wprowadzenie nowego obowiązku finansowego dla Lasów Państwowych:
- Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych będzie przekazywać do NFOŚiGW 2% przychodów ze sprzedaży drewna.
- Wpłaty będą dokonywane kwartalnie.
- Termin wpłaty będzie przypadał do 30. dnia po zakończeniu danego kwartału.
- Koszty obsługi przekazywania środków będą mogły pomniejszyć wpłatę maksymalnie o 0,2%.
Podstawą tej zmiany ma być nowy art. 58c ustawy o lasach.
2. Zmiany w ustawie – Prawo ochrony środowiska
Projekt przewiduje odpowiednie rozszerzenie zasad finansowania zadań NFOŚiGW.
Środki przekazywane przez Lasy Państwowe będą przeznaczane przede wszystkim na:
- ochronę przyrody w parkach narodowych;
- działalność Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (GDOŚ);
- działalność regionalnych dyrekcji ochrony środowiska (RDOŚ);
- ochronę parków krajobrazowych i działalność ich zespołów;
- zadania związane z ochroną rezerwatów przyrody i obszarów Natura 2000.
Ważne ograniczenie: pieniądze z tego mechanizmu nie będą mogły być przeznaczane na działania, których bezpośrednim celem jest gospodarcze wykorzystanie drewna. Monitor Legislacyjny
3. Jak będą dzielone pieniądze?
Według założeń projektu środki mają trafiać do kilku grup beneficjentów:
| Beneficjent | Przeznaczenie |
|---|---|
| Parki narodowe | Ochrona przyrody i realizacja zadań ochronnych |
| GDOŚ i RDOŚ | Ochrona rezerwatów, Natura 2000 i nadzór nad ochroną przyrody |
| Samorządy województw | Parki krajobrazowe i ich zespoły |
Szczególnie istotne jest wprowadzenie możliwości finansowania z tych środków zadań realizowanych przez samorządy województw w zakresie parków krajobrazowych.
4. Skala finansowa zmian
Według oceny skutków regulacji:
- około 226 mln zł rocznie przewidziano na 2027 r.;
- limit wydatków ma wzrastać do około 282,2 mln zł w 2036 r.;
- łączna kwota przewidziana na lata 2027–2036 wynosi około 2,53 mld zł.
5. Co to oznacza w praktyce?
Projekt wprowadza kilka istotnych zmian w dotychczasowym modelu finansowania gospodarki leśnej i ochrony przyrody:
- Dla Lasów Państwowych – powstaje ustawowy obowiązek przekazywania części przychodów ze sprzedaży drewna na zewnętrzny fundusz.
- Dla parków narodowych – pojawia się dodatkowe źródło finansowania działalności ochronnej.
- Dla RDOŚ i GDOŚ – zwiększa się możliwość finansowania zadań związanych z ochroną przyrody.
- Dla samorządów województw – powstaje możliwość uzyskiwania środków na utrzymanie i ochronę parków krajobrazowych.
- Dla systemu finansowania ochrony przyrody – część środków wypracowanych przez Lasy Państwowe zostaje skierowana do instytucji odpowiedzialnych za ochronę przyrody.

Prawie trzygodzinna debata nad projektem wskazała jego wagę, ale też wywołała wiele uwag i kontrowersyjnych opinii’ Poniżej przedstawiam argumentacje zainteresowanych stron, która wybrzmiała podczas dyskusji, na zakończenie przedstawiając w zapisie wideo moje stanowisko:
Ważne jest rozdzielenie dwóch kwestii:
- argumentów za i przeciw samemu celowi, czyli zwiększeniu finansowania ochrony przyrody;
- argumentów dotyczących sposobu finansowania, czyli obciążenia przychodów Lasów Państwowych i przekazywania pieniędzy do NFOŚiGW.
1. Argumenty koalicji rządzącej – za projektem
Z uzasadnienia rządowego i założeń projektu wynikają następujące argumenty, które stanowią podstawę stanowiska strony rządowej:
- Niedostateczne finansowanie ochrony przyrody – parki narodowe, regionalne dyrekcje ochrony środowiska i inne instytucje nie dysponują wystarczającymi środkami na realizację ustawowych zadań.
- Niewykorzystane fundusze europejskie – wiele instytucji nie ma pieniędzy na wkład własny, przez co nie może korzystać z dostępnych dotacji unijnych.
- Solidarność finansowa – część przychodów z gospodarki leśnej powinna wspierać ochronę przyrody, której koszty nie mogą spoczywać wyłącznie na budżecie państwa.
- Stałe źródło finansowania – mechanizm ma zapewnić przewidywalne środki, niezależne od corocznych decyzji budżetowych.
- Związek między pozyskiwaniem drewna a ochroną przyrody – zwiększone pozyskanie drewna powinno wiązać się z odpowiednio większymi środkami na ochronę środowiska.
2. Argumenty opozycji – potencjalne zastrzeżenia wobec projektu
W tej części muszę zaznaczyć istotne ograniczenie: nie mam wiarygodnego, tekstowego zapisu wypowiedzi posłów opozycji z samej debaty 16 listopada. Nie chcę przypisywać konkretnym posłom argumentów, których nie udało mi się potwierdzić.
Wśród zasadniczych kwestii spornych związanych z projektem znajdują się:
- Ograniczenie samodzielności finansowej Lasów Państwowych – obowiązkowe przekazywanie części przychodów zmniejsza środki pozostające w dyspozycji tej jednostki.
- Konsekwencje dla gospodarki leśnej – pytanie, czy dodatkowe obciążenie nie wpłynie na możliwości inwestycyjne, utrzymanie infrastruktury i wykonywanie zadań Lasów Państwowych.
- Sposób ustalania wysokości wpłat – powiązanie wpłat z przychodami ze sprzedaży drewna może nie uwzględniać zmienności kosztów i sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstwa.
- Sposób podziału pieniędzy – wątpliwości może budzić to, kto będzie decydował o przyznawaniu środków i według jakich kryteriów.
- Ryzyko przenoszenia kosztów – pytanie, czy dodatkowe obciążenie Lasów Państwowych nie będzie pośrednio wpływać na ceny drewna i sytuację przemysłu drzewnego.
Są to zagadnienia wymagające weryfikacji w wypowiedziach opozycji, a nie potwierdzony stenogram jej stanowiska.
3. Argumenty strony społecznej
W debacie dotyczącej takiego rozwiązania istotne są przede wszystkim trzy grupy interesów:
A. Organizacje przyrodnicze i ekologiczne
- potrzeba zwiększenia środków na parki narodowe, rezerwaty i obszary Natura 2000;
- konieczność finansowania ochrony siedlisk i bioróżnorodności;
- zapewnienie środków na plany ochrony przyrody;
- możliwość wykorzystania funduszy europejskich.
B. Środowiska leśne i przedstawiciele branży drzewnej
- obawy o ograniczenie środków na gospodarkę leśną;
- kwestia zachowania stabilności finansowej Lasów Państwowych;
- wpływ nowych obciążeń na rynek drewna i przedsiębiorstwa branży drzewnej.
C. Samorządy i instytucje zarządzające obszarami chronionymi
- potrzeba finansowania parków krajobrazowych;
- niedostatek środków na realizację zadań ochronnych;
- konieczność zapewnienia wkładu własnego do projektów unijnych.
Pełny zapis posiedzenia komisji :
https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/transmisje_arch.xsp?page=5#433ECFBDE6EE0915C1258EAB0044360F
