Organizatorzy Konferencji – „Safe Water. Healthy People. Resilient Economies” – UNEP/GRID-Warszawa z jej szefową Marią Andrzejewską, dyrektorka generalną na czele zaprosili mnie do udziału w panelu rozpoczynającym konferencję pn.”Woda jako fundament życia i zdrowia publicznego”

UNEP/GRID-Warszawa to krajowy ośrodek afiliowany przy Programie Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska (UNEP), który działa w Polsce od 1991 roku. Organizacja funkcjonuje w strukturze Narodowej Fundacji Ochrony Środowiska i stanowi część globalnej sieci ośrodków GRID (Global Resource Information Database) powołanych przez ONZ, a zajmuje się:

• Wspieraniem zrównoważonego rozwoju poprzez pomoc administracji publicznej, samorządom, biznesowi i nauce w transformacji ekologicznej.
• Przeciwdziałaniem kryzysom działając na rzecz ochrony klimatu, redukcji emisji oraz zatrzymania utraty różnorodności biologicznej.
• Specjalizuje się w geoinformacji (GIS) i technologiach satelitarnych do monitorowania środowiska.
• Buduje partnerstwa.

Sesja otwierająca

Woda jako fundament życia i zdrowia publicznego

Jakość wody, stan ekosystemów wodnych i infrastruktury sanitarnej wpływają na zdrowie publiczne, bezpieczeństwo żywnościowe i zdolność społeczeństw do radzenia sobie z suszami, powodziami oraz innymi skutkami zmiany klimatu.

Rosnące nierówności w dostępie do bezpiecznej wody, presja środowiskowa i koszty infrastruktury zwiększają obciążenia m.in. systemu ochrony zdrowia. Pokazują, że rozwój należy mierzyć uwzględniając wartość natury, usługi ekosystemowe i zdrowotne koszty degradacji środowiska

Power speech

„Co z tą wodą? Klimat, gospodarka, środowisko i my” – to Power speech – wygłoszona mowa przez Prof. dr hab. Mateusza Grygoruku, Centrum Badań Klimatu SGGW, która otworzyła debatę panelową

Zdaniem Prof. Grygoruka przyczyną wysychania ponad 800 rzek w kraju nie jest wyłącznie zmiana klimatu, lecz jej połączenie z dotychczasowym modelem gospodarowania wodą, opartym na regulacji i odprowadzaniu wody, a nie jej zatrzymywaniu w krajobrazie. Jako aspekty, które wpływają na ten stan rzeczy wymienił tzw. 4R: retencję, renaturyzację, regulację i  rezyliencję systemu wodnego

Dyskusja panelowa

Moderatorka: Maria Andrzejewska, UNEP/GRID-Warszawa

Oto paneliści tej sesji:

• Gabriela Lenartowicz, Posłanka, Sejm RP
• dr hab. Piotr Wachowiak, Prof. SGH, Rektor Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie
• Prof. Maciej Nowicki, Członek Państwowej Rady Ochrony Przyrody
• Dorota Jarosińska, WHO European Centre for Environment, Climate Change and Health
• Joanna Zdanowska, Z-ca Dyrektora, Departament Strategii i Odporności Klimatycznej, Ministerstwo Klimatu i Środowiska

Mówiłam o tym, co oznacza bezpieczeństwo wodne państwa w dobie zmian klimatycznych i geopolitycznych, że potrzebujemy zintegrowanej polityki wodnej i na czym miałaby polegać. Nasza cywilizacja zależy od wody, a bezpieczeństwo wodne obejmuje zarówno dostęp obywateli do czystej wody, jak i odpowiednio zabezpieczoną infrastrukturę krytyczną.

W kolejnych panelach mówiono m.in

W sesji o odporności państwa wybrzmiał problem rozproszonej odpowiedzialności. Marcin Jarzyński, Zastępca Prezesa ds. Ochrony przed Powodzią i Suszą w Wody Polskie wskazał, że w gospodarce wodnej każdy podmiot coś robi, ale brakuje jednego, który by to spinał. Klucz to system, w którym każdy wie, co ma robić, a najważniejsze są: współpraca z samorządami i administracją oraz edukacja.

W sesji o konkurencji o zasoby.Według przedstawiciela BNP Paribas Polska, Pawła Wyrzykowskiego, ponad 20% kredytów w strefie euro trafia do firm narażonych na ryzyko wodne. W energetyce świadomość ryzyka jest już zaawansowana, ale w rolnictwie i przemyśle spożywczym tylko nieliczni analizują ślad wodny, zaś prezeska NFOŚiGW Dorota Zawadzka-Stępniakpodkreśliła, że coraz więcej środków europejskich trafia na wspieranie rozwiązań opartych na naturze (Nature Based Solutions)

Współczesne zanieczyszczenia są często niewidoczne, rozproszone i trudne do wykrycia, a jednocześnie mogą wpływać na jakość wody, zdrowie ludzi i stan ekosystemów. PFAS, mikroplastik, pozostałości farmaceutyków, biogeny czy metale ciężkie stawiają nowe wyzwania przed systemami gospodarki wodnej, ochrony środowiska i zdrowia publicznego.

Brałam również udział w panelu pod nazwą „Zanieczyszczenia nowej generacji” Uczestnicy debaty próbowali znaleźć odpowiedź na pytania jak skuteczniej identyfikować i ograniczać obecność mikrozanieczyszczeń w wodzie? Jaką rolę mogą odegrać monitoring, innowacyjne technologie oczyszczania, odpowiednie regulacje oraz projektowanie produktów z uwzględnieniem ich całego cyklu życia? Debata o współpracy administracji, nauki, przedsiębiorstw oraz o sprawiedliwym podziale odpowiedzialności i kosztów ochrony zasobów wodnych.

Moderatorka: Aleksandra Hołownia

Paneliści:

• Gabriela Lenartowicz, Posłanka Sejm RP, przewodnicząca podkomisji d.s. monitorowania gospodarki odpadami, wiceprzewodnicząca sejmowej Komisji Środowiska
• prof. dr hab. inż. Monika Żubrowska-Sudoł, Wydział Inżynierii Środowiska, Politechnika Warszawska
• Edyta Tuźnik-Kosno, Dyrektor Departamentu Gospodarki Wodnej, Ministerstwo Infrastruktury
• Bartosz Zaborski, Dyrektor Pionu Badań i Nowych Technologii, Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w m.st. Warszawie S.A., Członek Zespołu eksperckiego ds. ścieków IGWP
• Blanka Chmurzyńska-Brown, Public Affairs Director, L’OREAL, Poland & Baltic HUB
• Tomasz Jaworski, Radca prawny, Ekspert PZPPF

Pytania na które starliśmy si w trakcie panelu odpowiedzieć to:

• Czym są “zanieczyszczenia nowej generacji”? Które z nich mają największy wpływ na środowisko? Skąd pochodzą? 
• Perspektywa branży wodociągowo-kanalizacyjnej. Jakie są najważniejsze wyzwania związane z mikrozanieczyszczeniami? Plany dotyczące oczyszczania czwartorzędowego. 
• Implementacja zapisów nowej dyrektywy ściekowej. Jakie kroki zamierza podjąć Polska w związku ze skargą na dyrektywę złożoną do TSUE? Czy zapisy dyrektywy zostaną wdrożone do polskiego prawa, a jeśli tak – to w jakiej formie? Jaki jest “plan B”? 
• Perspektywa branży kosmetycznej i farmaceutycznej. W jaki sposób obecnie przedsiębiorstwa próbują ograniczać obecność mikrozanieczyszczeń w wodzie? Dlaczego branża ma zastrzeżenia do dyrektywy ściekowej? Jak ograniczenie odpowiedzialności tylko do dwóch sektorów wpłynie na ich sytuację? 
• Jakie jest stanowisko parlamentarzystów do przepisów dotyczących mikrozanieczyszczeń? Jakie przepisy są potrzebne, żeby ograniczać wpływ biznesu na stan wód? Czy dyrektywa ściekowa to dobre rozwiązanie? 
• Jaki byłby skutek braku podjęcia działań w zakresie zwalczania mikrozanieczyszczeń? Jak firmy mogą ograniczać swój wpływ na środowisko? W których obszarach obserwują najszybszy postęp i co ich motywuje do tego, by do niego dążyć (np. przepisy, ESG itd.)? Jakie są bariery? 
• Jak ewentualne odłożenie prac nad implementacją dyrektywy ściekowej wpłynie na branżę wod-kan? Które elementy dyrektywy są kluczowe? Jak zapewnić niezbędne nakłady inwestycyjne na walkę z mikrozanieczyszczeniami? 

W swojej wypowiedzi skoncentrowałam się na przenikaniu do wody pitnej niebezpiecznych dla zdrowia mikrozanieczyszczeń. Na pierwszym planie powinno być bezpieczeństwie wody pitnej tj wprowadzenie odpowiednich jej standardów i ograniczenie przenikania do środowiska mikrozanieczyszczeń a następnie do oczyszczanie ich w ściekach.

Zwracałam uwagę, że nie bada się np hormonów i innych pozostałości farmaceutyków np leków psychotropowych czy mikroplastiku w składzie wody dopuszczanej do spożycia a przecież Ich źródłem są nie tylko niedostatecznie oczyszczone ścieki ale też bezpośrednie przenikanie do środowiska przez np z upraw czy wypłukiwanie z opadami i w ten sposób przedostające się do wód powierzchniowych ale też ujęć głębinowych.

Ostatni panel moderowany przez dr. Kamila Jawgiela z Fundacji Hydroni, dotyczył technologii, innowacji oraz partnerstw międzysektorowych na rzecz bezpieczeństwa wodnego. Punktem wyjścia było pytanie o narastającą suszę strukturalną i niedobory wody oraz o to, jak zabezpieczyć potrzeby przemysłu, rolnictwa i gospodarstw domowych.

W dyskusji wzięli udział: Leszek Drogosz, Dyrektor Biura Infrastruktury Urzędu m.st. Warszawy, Piotr Chmielewski, ESG Manager w NHOOD, Krzysztofa Bełz, Sustainability Manager w Kompanii Piwowarskiej, Michał Mikołajczyk, Dyrektor ds. Sprzedaży i Relacji Zewnętrznych w Rekopol Organizacja Odzysku Opakowań S.A., oraz Tamara Bińczak, Conservation Finance Officer w Eurosite.

Tego dnia wieczorem spotkaliśmy się na uroczystej gali z okazji 35-lecia UNEP/GRID-Warszawa. Do wspólnego świętowania dołączyli przedstawiciele ministerstw i uczelni, partnerzy, eksperci i wieloletni przyjaciele naszej organizacji – ludzie, z którymi przez lata budowaliśmy to, co dziś nazywamy wspólnym dorobkiem.

Wieczór miał wyjątkową oprawę. Prezentację o początkach i historii UNEP/GRID wygłosiła Maria Andrzejewska, dotychczasowa dyrektor generalna. Podczas gali została ona uhonorowana odznaczeniem od Ministra Klimatu i Środowiska „Za zasługi dla ochrony środowiska i klimatu”. Mario, serdecznie gratulujemy!

Profesor Maciej Nowicki, który tego dnia obchodził 85. urodziny, wygłosił niezwykle ciekawą prezentację o 40 latach ochrony środowiska, pokazującą progres, jaki udało się przez ten czas osiągnąć w Polsce.

Profesorze, dziękujemy za ten wspólny dzień i za wszystko, co zrobił Pan dla polskiej i światowej ochrony środowiska!

To także wyjątkowy moment przekazania steru. Po 18 latach na czele UNEP/GRID-Warszawa Maria Andrzejewska przekazała kierowanie organizacją w ręce @michal_purol, który z początkiem października został dyrektorem generalnym organizacji.

Przesłanie tego wieczoru zamyka się w słowach : „Dziękujemy wszystkim za obecność, za rozmowy i za to, że od 35 lat razem pokazujecie, że dobre zmiany buduje się na rzetelnych danych.”