Z mojej inicjatywy i przy aktywnym wsparciu Ministerstwa Infrastruktury i Ministerstwa Aktywów Państwowych w Zabytkowej Kopalni Ignacy w Rybniku- Niewiadomiu odbyło się ważne spotkanie przedstawicieli ministerstw z ekspertami i przedstawicielami zainteresowanych instytucji i przedsiębiorstw w sprawie możliwości zapobieżenia deficytowi kruszyw, tak istotnego materiału budowlanego, w dobie kolejnych krajowych inwestycji infrastrukturalnych.
W spotkaniu wraz ze mną brali udział :
- Grzegorz Wrona – Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Aktywów Państwowych
- Stanisław Bukowiec – Sekretarz Stanu w Ministerstwie Infrastruktury, Pełnomocnik
Rządu ds. Przeciwdziałania Wykluczeniu Komunikacyjnemu - dr.hab.inż. Janusz Bohatkiewicz – Dyrektor Instytutu Badania Dróg i Mostów
- Marcin Budzyński – Prezes Zarządu Holding KW
- Zbigniew Gach – Prezes Zarządu Haldex S.A.
- Łukasz Deja – Prezes Zarządu Polska Grupa Górnicza S.A.
- Grzegorz Skotniczny – Wiceprezes Zarządu ds technicznych w Kopalnii Wapienia Czatkowice Grupa TAURON
- Stefan Opolony – Prezes Zarządu Śląskiej Kompanii Przemysłowo-Handlowej „STEF-
POL” Sp. z o.o
Agenda spotkania obejmowała:
Otwarcie spotkania, przedstawienie gości oraz celu wizyty, a następnie
- Dyskusję nt. Zagospodarowania skały płonnej i innych odpadów pogórniczych w inwestycjach infrastrukturalnych – aspekty środowiskowe, technologiczne i regulacyjne.
Tematy do dyskusji:
– możliwości zagospodarowania odpadów pogórniczych i skały płonne -wykorzystanie materiałów pochodzących z górnictwa w inwestycjach infrastrukturalnych,
– wyniki badań i doświadczenia praktyczne związane z zastosowaniem kruszyw ze
skały płonnej,
– rekultywacja terenów pogórniczych i gospodarka o obiegu zamkniętym,
– bariery formalne, środowiskowe i technologiczne oraz kierunki dalszego rozwoju - Wizytację zakładu – Śląska Kompania Przemysłowo-Handlowa „STEF-POL” Sp z o.o., ul. Sportowa 54 – Prezes Stefan Opolony –
- Prezentację Zakładu Kruszyw Budowlanych.
- Omówienie technologii przetwarzania skały płonnej.
- Przedstawienie praktycznych przykładów wykorzystania kruszyw w inwestycjach infrastrukturalnych.
- Omówienie doświadczeń związanych z zastosowaniem materiałów pochodzących z górnictwa w budownictwie drogowym.
- Podsumowanie najważniejszych wniosków ze spotkania.
- Dyskusję i wymianę doświadczeń
W czym tkwi problem, dla którego to spotkanie miało taką wagę?!
Skala planowanych inwestycji infrastrukturalnych w Polsce jest bezprecedensowa, a z uwagi na strukturalne problemy z podażą kruszyw stawia pod znakiem zapytania ich dostępność w najbliższych latach. Tylko Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad przewiduje, że do 2035 roku potrzeba będzie 125 mln ton kruszyw a Centralny Port Komunikacyjny wraz z drogami dojazdowymi ma pochłonąć 55,87 mln ton kruszyw ogółem
Tymczasem Polsce grozi ich katastrofalny deficyt. W ciągu 15 lat wyczerpią się zasoby w 55 złożach, z których wydobywa się kopaliny do produkcji kruszyw łamanych. W pesymistycznym scenariuszu – który zakłada, że przedsiębiorcom nie uda się odbudować bazy zasobowej – uzyskanie koncesji trwa latami, a gminy blokują nowe odkrywki – rynek kruszyw łamanych może spaść z obecnych 80 mln ton do poniżej 50 mln ton wydobycia rocznie.
Dostrzegając narastający problem, minister infrastruktury Dariusz Klimczak zapowiedział podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego w Katowicach powołanie specjalnego, międzyresortowego zespołu/ pełnomocnika ds. związanych z kruszywami.
Rozwiązaniem tego problemu może stać się uzupełnienie podaży kruszyw z wykorzystaniem skały płonnej z produkcji górniczej, przy zapewnieniu reżimu jakościowego na każdym etapie produkcji, transportu i wbudowania.
Propozycja łączy aspekty ekologiczne, ekonomiczne i strategiczne, jako Local Content zamiast kosztownego i uzależniającego importu, odpowiadające na wielkie wyzwania inwestycyjne Polski. Propozycja wykorzystania odpadów pogórniczych to także rozwiązanie, które zapewnia rekultywację terenów pogórniczych, aż po rozwiązania zgodne z ideą gospodarki o obiegu zamkniętym.
KRUSZYWO ZE SKAŁY PŁONNEJ – ODPAD POGÓRNICZY – CHARAKTERYSTYKA
Kruszywo ze skały płonnej to materiał sypki otrzymywany poprzez kruszenie i mechaniczne przetwarzanie skał, które towarzyszą złożom węgla kamiennego, ale nie mają wartości energetycznej. Jest to produkt uboczny wydobycia węgla, który po odpowiednim przygotowaniu znajduje szerokie zastosowanie w budownictwie.
Dzięki specyficznej strukturze skały płonnej, kruszywo to doskonale się klinuje, tworząc stabilną macierz, która nie ulega deformacjom pod wpływem dużych obciążeń osiowych.
Wykorzystanie kruszywa ze skały płonnej pozwala na ochronę złóż surowców naturalnych i redukcję śladu węglowego inwestycji. Doskonale wpisuje się w założenie gospodarki o obiegu zamkniętym, który to system gospodarczy minimalizuje zużycie kruszyw naturalnych i ilości odpadów pochodzących z wydobycia węgla. Odpady te przestają być lokowane na hałdach przykopalnianych, a doprowadzenie poprzez odzysk w instalacjach i poza nimi do zmiany właściwości fizyko – mechanicznych i nadanie im statusu kruszywa. Kruszywa takie wykorzystywane w kolejnych procesach wspomagane przez ekoprojektowanie przyczyniają się do ochrony środowiska i zasobów kruszyw naturalnych.
Poprzez zaprzestanie deponowania skały płonnej zmniejszone zostaje zagrożenie samozapłonu pozostałości węglowych w zwałowiskach górniczych. Palące się hałdy na Śląsku m.in. przy kopalni KWK Rydułtowy , KWK Marcel, KWK Rymer, KWK Pokój, o miąszości ok. 30-40 min ton emitują do atmosfery niebezpieczne ilości gazów, pyłów i popiołów. Emisje te można porównać do emisji towarzyszącej spalaniu węgla w elektrowni Połaniec, Kozienice, Opole i Jaworzno łącznie, ale pozbawionych elektrofiltrów.
Materiał stanowi atrakcyjną ekonomicznie alternatywę dla naturalnych kruszyw łamanych (granit, bazalt a nawet dolomit). Jego wykorzystanie pozwala na znaczącą oszczędność deficytowych kruszyw naturalnych w zasobach geologicznych kraju, przy jednoczesnym zachowaniu wymaganych parametrów technicznych.
Można założyć że produkcja skały płonnej jako odpadu towarzyszącemu wydobyciu węgla w Polsce oscyluje obecnie w granicach od 12-15 min ton rocznie. Po odzysku z przeznaczeniem na kruszywa możemy uzyskać od 3,6 do 4,5 min ton kruszyw spełniających normę dotycząca robót ziemnych w budownictwie drogowym i infrastrukturalnym, co odpowiada produkcji 2,3 kopalniom naturalnego surowca skalnego, który w ten sposób można zaoszczędzić.
Kruszywo ze skały płonnej jest poddawane ciągłemu procesowi badawczemu realizowanemu przez uprawnione i certyfikowane polskie jednostki naukowo-badawcze. Materiał posiada komplet aktualnych atestów i jest w pełni zgodny z polską normą PN-S-02205:1998 oraz normą europejską PN-EN 13242: 2004 dotyczącą robót ziemnych w budownictwie drogowym.
Materiał wyróżnia się wyjątkową stabilnością strukturalną, co potwierdzają wyniki badań:
• Gęstość objętościowa szkieletu: 1,825 g/cm3 (gwarantująca wysoką nośność po zagęszczeniu).
• Rozmywalność: Skrajnie niska, wynosząca zaledwie 7,7% (po 15 min) i 10,0% (po 30 min).
• Nasiąkliwość: Materiał skrajnie niskonasiąkliwy w granicach 2,0 %, co czyni go odpornym na wchłanianie i zatrzymywanie wody.
• Mrozoodporność to jeden z parametrów kruszywa ze skały płonnej, decydujący o jego trwałości w konstrukcjach inżynieryjnych narażonych na warunki atmosferyczne. Materiał może być stosowny poniżej strefy przemarzania.
• Trwałość: Całkowita odporność na działanie wody słodkiej oraz słonej.
• Pęcznienie liniowe wynoszące 0,1 %
Zgodnie z dokumentacją szczegółową, kruszywo znajduje zastosowanie w:
• Budownictwie Drogowym:
o Budowa autostrad i dróg krajowych
W realizacji południowego odcinka autostrady Al. (nie mylić z wadliwym odcinkiem w okolicach Piekar Śląskich!), użyto 900 000 ton kruszywa ze skały płonnej. Materiał został wykorzystany przez generalnego wykonawcę, firmę Alpine Bau GMBH sp.j., do kluczowych prac ziemnych i konstrukcyjnych na trasie łączącej węzeł Świerklany z granicą w Gorzyczkach.
o Wymiana gruntów słabonośnych pod obiekty budowlane.
o Wykonanie podbudów stabilizowanych mechanicznie.
o Tworzenie warstw mrozoochronnych, wzmacniających i odcinających.
• Infrastrukturze Technicznej:
o Budowa parkingów, placów manewrowych i ciągów pieszych.
o Nawierzchnie dróg technologicznych (eksploatacja bez warstwy bitumicznej).
• Hydro technice:
o Budowa i wzmacnianie wałów przeciwpowodziowych oraz nasypów.
o Wzmacnianie dna i brzegów rzek oraz zbiorników wodnych.
Przy bezpośredniej współpracy i optymalizacji procesów produkcyjnych, można zapewnić kruszywo o wysokich, powtarzalnych parametrach technicznych w cenie znacznie poniżej średniej rynkowej ceny kruszyw. Jest to idealne rozwiązanie dla dużych inwestycji infrastrukturalnych, pozwalające na wygenerowanie istotnych oszczędności przy budowie nasypów oraz stabilizacji podłoża (materacy kamiennych).
Kruszywo ze skały płonnej to sprawdzony, bezpieczny i certyfikowany materiał budowlany. Jego skrajnie niska rozmakalność oraz odporność na wodę słodką i słoną czynią go jednym z najlepszych wyborów do trudnych zadań inżynieryjnych, gdzie wymagana jest trwałość przez dziesięciolecia.
Krótkie reasume video ze spotkania poniżej (film udostępniony przez Ministerstwo Aktywów Państwowych)